Leita frttum mbl.is
Embla

Bloggfrslur mnaarins, aprl 2009

slenska ori kreppa komi sur heimsblaa

Economist sem kemur t London fyrramli er grein um nlinar kosningar hr. Lng fer fyrir fyrrum flugfreyju, segir ar.

slenska ori kreppa kemst arna heimsfrttirnar brenglari mynd.

Economist kynnti lengi Dav sem fyrrum skemmtikraft (former radio comedian) og n er Jhanna einnig kennd vi fyrri verk sn ar.


Dmur yfir stjrnmlamnnum

Margir halda v fram mn eyru a essi ea hinn stjrnmlamaurinn hafi broti lg undanfarin r. ar til g f a sj eitthva handfast essu ver g a leia etta hj mr.

Ef g hefi eitthva hndunum sem sndi a stjrnmlamenn ea arir hefu broti lg myndi a ekki koma fram hr, heldur myndi g sna mr til eirra sem rannsaka svona ml.

Hins vegar tel g hgt a dma stjrnmlamenn fyrir verk eirra n ess a eir hafi broti lg. a er einfaldlega s dmur sem fellur n laugardag.


Kvtinn, a laga hann ea vilja menn bara meira

Aldrei hef g s kvtakerfi sem eitthvert undrakerfi heldur illsksta kostinn stunni. Hr verur a vera veiistjrnun og sknarkerfinu sem var hr lengi var alltaf veitt miki fram yfir heildarkvta.

g ber ekki mikla viringu fyrir rttltinu sem felst nverandi kerfi og s ekki hvernig veiireynsla riggja ra nunda ratugnum a vera grundvllur fyrir eignamyndun um aldur og eilf.

g hef lagt sitthva mig til a finna hva gagnrnendur kvtakerfisins vilja setja stainn og hef helst s tvennt, a nota freyska kerfi og svo hr krafa um miklu hrri kvta. Um allan heim s g afleiingar ess egar lti er undan krfum um hrri kvta, me eim ummlum a annars missi flk vinnuna. er stutt a stofnar hrynji. Dmin um etta eru teljandi og btist stugt vi hverju ri flestum lndum rum en slandi.

Einn versti galli nverandi kvtakerfis er ryggi litlu plssanna um a hvar kvtinn verur nsta r. g s nokkrar leiir sem geta btt etta a einhverju leyti, eins og a btar yfir kveinni str fi aeins a veia utan kveinna marka, til dmis 4, 6 ea 12 mlur. Innan eirra fi aeins btar sem eru til dmis undir 15 brtttonnum a veia en veri einnig undir kvta ar.

g ska mnum rfu lesendum gleilegs sumars og vona a vetur eins og essi komi ekki aftur!


Fram brn hengiflugsins - og fram af

Maur var nefndur Hyman Minsky og hefur sagt fyrir um hvernig fjrfestingar ganga gri. g endursegi hrna eina kenningu hans tilefni viburarks vetrar, sem n kveur.

fyrsta repi vilja fjrfestar eiga bor fyrir bru og eiga bi fyrir greislu vaxta og afborgunum af hfustl, og oft eitthva a auki. etta m kalla gtnistig, sem Minsky nefnir hedge investors.

egar gri gengur lengra vera fjrfestar httusknari og fara a auka skuldsetningu annig a eir eiga aeins fyrir greislu vaxta en geta ekki greitt afborganir af hfustl a fullu. etta er tmabil httufjrfestinga sem Minsky kallar speculative investment. urfa fjrfestar stugt a endurfjrmagna, taka n ln til a greia eldri. Kannast einhver vi etta?

rija stigi, sem Minsky kallar Ponzi finance, getur fjrfestir ekki greitt vaxtagreislur nema me lnsf. essu stigi verur fjrfestir a skuldsetja allar eignir topp. Kannast einhver vi etta? Ponzi sem vsa er er Charles Ponzi sem byrjai eitt frgasta pramdafyrirtki sgunnar.

(Sj The Risk of Economic Crisis, s. 160-161).

Hfundur er ekki hagfringur en hefur huga essum mlum af augljsum stum.


sland, slendingar og eir sem ru ferinni

a er merkilegt a horfa stjrnmlamenn sem hafa lagt hluta landsins undir vatn, alla jina skuldaklafa og landi allt barm gltunar tala um a arir su ekki ngu slenskir.

a arf nttrulega a segja eim sem eyileggja land, eyileggja j og eyileggja sna stjrnmlaflokka a gta sn a kalla landsmenn sna ekki nefnum.

Me annig flk innanbors arf hvaa stjrnmlaflokkur sem er ekki neinum vinum a halda til a eyileggjast.


Auglsingar flokkanna, fr a borga

N hellast yfir okkur auglsingar flokkanna, enda barttan stutt og snrp. a gildir jafnt um r sem koma beint fr flokkunum og svo fr essum flgum sem taka a sr hluta barttunnar.

Vi sjum v litla sem gefi er upp af bkhaldi flokkanna a neytendur borga meira en helming essara auglsinga endanum hrri skttum og hrra neysluveri.

Gjru svo vel.


Of auvelt a ruglast frjlshyggju og grgi

Margir kenna frjlshyggjunni um allt illt sem gerist slandi og heiminum essum vetri. g held a hr s veri a nota ori frjlshyggja stainn fyrir a sem g kalla fullkomna gahyggju.

gahyggjan ddi a allur rekstur, opinber, flagslegur og einkarekstur var settur undir ann hatt a hann tti a skila sem mestum ga. Arir ttir voru skildir eftir, jafnvel taldir hjktlegir. Svo var gahyggjan a meira og meira skammtmamarkmii og ll meul notu til a rsta upp hlutabrfaveri me alekktum afleiingum.

Frjlshyggjan er ekki a sama og grahyggja. a verur v miur a segja a a var auvelt a rugla essu saman sustu 18 r slandi. Frjlshyggjuflk gekk fararbroddi essarar gahyggju. a geri ekkert til a slta sundur tengsl rkisvalds og aumanna sem tti a vera einn af hornsteinum frjlshyggjunnar, heldur vert mti elfdi essa samvinnu. gerir lti sumt gott flk bendi a rkisbyrg skuldbindingum fyrirtkja eins og einkarekinna banka s alger andsta frjlshyggjunnar.

Helsta von hgrimanna er n a vinstrimenn geri au mistk a vilja aukinn opinberan rekstur. a hefur veri reynt og var enn murlegra en rekstrarumhverfi vetur.

llum rekstri, einkarekstri, opinberum og flagslegum rekstri verur a taka tillit til fjr, flagslegra og siferilegra tta allra senn.


Hvernig hefi etta ori me hrri skttum?

Ein af kennisetningum eirra sem hafa ri ferinni undanfarin 18 r er a einkarekstur veri alltaf hagkvmari en opinber rekstur. ar liggi byrgin hj eim sem taki httuna, og a au smu reyni alltaf a reka allar einingar sem hagkvmastan htt. etta i a v meiri einkarekstur, v betra fyrir jflagi heild ar sem skilvirkni aukist. Rkara jflag geti san skila meiri skatttekjum til rekstrar vegum hins opinbera, en eigi a helst a bja t ann rekstur.

Mrgum af hgri vngnum ykir margur opinber rekstur fremur fntur eins og sj m af tekjum umnnunarsttta, ummlum um brul vegum hins opinbera og hugsjn eirra a losa sem mest af essum rekstri fr hinu opinbera.

a fylgir essari hugsjn a segja a hrri skattar su slmir v eir taki f af flki sem myndi nota til nytsamlegri hluta en hi opinbera gerir. etta er alveg rtt ef hi opinbera hagar sr eins og fviti. a eru mrg dmi ess en etta er engan veginn algild regla.
SkulagotuBlokkir8feb2009a
g lt til dmis nna yfir sund tmar fullbyggar bir og anna eins sem er byggingu. Ef rj sund bir standa tmar ea hlfbyggar og anna eins magn atvinnuhsnis m tla a ar liggi jafnviri 100-150 milljara.

Ef etta f hefi ekki fari byggingar einkaaila heldur til hins opinbera vri a komi nja sjkrahsbyggingu Landsptalans, Sundabraut, Norfjarargng ea eitthva lka.

Ef r finnst allt sem hi opinbera gerir versta brul er r lklega sama. Ef ekki, ertu lklega til a skoa dmi betur. a er ekkert lgml a opinber rekstur s verri en einkarekstur. Ef maur rekur opinbera stofnun illa, er a annig. Ef maur rekur einkafyrirtki illa, er a hinn veginn.

Hofdatorgsturn8feb2009aLrdmurinn sem g dreg er a a skiptir mli hvernig allt er reki og a er ekki sur mikilvgt a f gott flk opinberan rekstur en einkareksturinn.


A fara verr me f en fullur sjari

v er haldi fram a slendingar hafi haft stjrn eigin gjaldmili san rija ratugnum, um 80 r. a er fullkomlega ofsagt.

Meferin krnunni lkist aeins svipugngum. a etta hafi hjlpa til a halda uppi hu atvinnustigi landinu gerir a ekki lengur, enda eru stur atvinnustigsins a hr ba fir og lengi urfti marga til a vinna r fiski og rum aulindum. Verblgan var ltin hjlpa til a halda launum niri sem geri a auveldara a ra flk.

essum 80 rum hafa sambrilegir gjaldmilar Norurlndum tapa gildi snu en slenska krnan hefur tapa vergildi tvsundfalt hraar. rdaga heimastjrnar slandi fru fjrlg hr landi fyrsta skipti yfir milljn krnur. a samsvarar 10.000 krnum dag. a framkvmdir hafi veri margfalt minni voru essar krnur notaar til a greia laun og eftirlaun hundraa, sumu af v hst launaa flki sem var landinu.

Einhverjir hafa lti svo um mlt a krnan s metin eins og Matadorpeningar. a hefur ekki heyrst a ar standi til a skera tv nll aftan af gjaldmilinum eins og gert var hr 1. janar 1981, t 50% verblgu. essi afer var notu til a styrkja atvinnuvegina en ddi a 3000% launahkkanir (30-fldun) launa 20 rum eyddist 3000% verblgu. sund krna laun hkkuu rjtusund en sama tma var hver sundkall rjtu sinnum minni a vergildi, annig a launegar stu me sama kaupmtt eftir tuttugu ra barttu og vinnu, gtu keypt a sama fyrir rjtusundkallinn eins og au hfu geta gert tuttugu rum ur fyrir sundkallinn, fyrir smu vinnu.

Afleiingin tk nokkurn tma a koma fram a fullu en endai v a enginn treysti gjaldmilinum. etta tti tt a jin eyddi meiru en fullur sjari, v sjarinn httir yfirleitt a eya egar peningarnir eru bnir, fer sjinn og reynir a afla meira. jin hlt fram a eya. Fari var fram hengiflugi. Stjrnendur teymdu hana san fram af oktber 2008.

Um stund var jin frjlsu falli en hugsai a etta vri ekki svo slmt. etta verur ekki slmt fyrr en jin er kominn botn gljfursins. Landsmenn eru essa stundina a sj hluta af essu falli skattframtlum fyrir ri 2008. etta mun halda fram nsta skattframtali.

a slma vi etta er ekki bara rekstrarumhverfi ar sem a skiptir engu hva flk leggur sig fram, vera utanakomandi ttir yfirsterkari.

a slma er lka a gengisbreytingar krnunnar hafa ekki veri anna en dulbin skattheimta og eignatilfrsla, framkvmd af flki sem tti a bera byrg rkisfjrmlum.


Hvenr ljga stjrnmlamenn?

Trausti stjrnmlaflki nlgast a nna a flk svari a plitkusar ljgi bara egar eir opna munninn. Af v a traust er jafnan gagnkvmt tla g ekki a taka svo djpt rinni.

au sem segja a ekki urfi a hkka skatta og au sem segja a ekki urfi a draga saman opinberum rekstri falla ennan flokk hj mr, hvort sem au segja etta af skhyggju ea gegn betri vitund.

Skattar vera hkkair og um lei verur dregi saman opinberum rekstri.

Engar leiir einar og sr megna a loka 157 milljara halla rkisrekstri. Sveitarflgin hafa ekki lengur agang a dru lnsf og einhver eirra hafa ekki agang a neinu lnsf yfirleitt, og vera ll a skera niur.


Nsta sa

Höfundur

Sveinn Ólafsson
Sveinn Ólafsson
Höfundur bloggar um lífið og tilveruna.

RSS-straumar

BBC News

RSS feed from the BBC news website

BBC News

  • Augnablik... Augnablik - ski ggn...

Innskrning

Ath. Vinsamlegast kveiki Javascript til a hefja innskrningu.

Hafu samband