Leita ķ fréttum mbl.is
Embla

Bloggfęrslur mįnašarins, maķ 2007

Hvers vegna er heiminum svona illa viš hvalveišar?

Afstašan til hvalveiša sżnir vel muninn į afstöšu Ķslendinga og annarra žjóša til umhverfisins. Ķslendingar hafa haldiš fram rétti sķnum til aš nżta sjįvarspendżr eins og ašrar aušlindir sjįvar og lands. Žeir benda réttilega į góša stjórnun į aušlindum sjįvar boriš saman viš ašrar žjóšir. Sjįvarśtvegsstefna Evrópusambandsins (CFP, Common Fisheries Policy) er dęmi um rįnyrkjustefnu af versta tagi. Žaš žżšir ekki aš Ķslendingar geti ekki gert betur. Reynslan hefur sżnt aš žaš er aušvelt aš ganga į stofna sjįvar. Žaš er aušveldara hvaš varšar sjįvarspendżr heldur en fiska. Aukin veiši hefur oft glapiš fólki sżn og veriš undanfari stofnhruns.

Žegar sjįvarspendżr uršu aušveišanleg var hęgt aš ganga mjög hratt į stofna žeirra eins og sést til dęmis į hvalveišum viš Ķsland 1883–1915. Žį samžykki Alžingi lög um algert veišibann į hvölum viš landiš. Žaš var sjįlfgert. Į 32 įrum hafši norskum hvalveišimönnum tekist aš gjöreyša stofnum bęši vestanlands og austan. Žeir hreyfšu ekki mótmęlum viš veišibanninu enda var ekki lengur um neina veiši aš ręša og žeir fluttu sig til Sušur-Ķshafsins. Ķ žį daga var notast viš gufuknśna bįta og sprengiskutla viš hvalveišar eins og enn er gert. Žó aš bęši bįtar, fjarskiptatękni, stašsetningartękni og veišibśnašur hafi žróast eru grunnžęttir veišanna žeir sömu. Hvalirnir eru žó oršnir aušfinnanlegri en įšur var.

Sprengiskutli mį lżsa žannig aš žrķarma stjaka eša spjóti er skotiš aš skepnunni śr fallbyssu. Fremst į stjakanum er lķtil sprengja sem lķkist handsprengju. Žegar skutullinn hittir skepnuna springur žessi oddur og skutullinn į greiša leiš inn ķ hold į skepnunni. Žegar inn er komiš kippist dżriš viš og leggur į flótta. Žį dragast armarnir śt og festast ķ holdi hvalsins. Hvalurinn syndir af mętti og dregur stundum bįtinn drjśga stund įšur en hann deyr af blóšmissi. Sprengiskutlarnir eru notašir til aš veiša stórhveli eins og langreyši, sandreyši og bśrhval. Ķ hópi stórhvela eru einnig ašrir skķšishvalir, žar į mešal steypireyšar sem ekki eru lengur veiddar. Skķšishvalir lifa aš mestu į įtu sem žeir nį ķ meš žvķ aš gleypa įturķkan sjó og žrżsta honum śt milli skķšanna. Sumir smęrri hvalir, eins og hrefnur, eru veiddar meš svoköllušum köldum skutli. Hann er meš hvössum oddi en engri sprengju. Žį er skotkrafturinn notašur til aš brjóta leiš inn ķ hold į skepnunni. Hrefna er ķ hópi tannhvala sem lifa aš mestu į fiski og öšrum sjįvarspendżrum og eru langtum minni en stórhvelin sem įšur voru talin upp.

Žegar hvalveišibann var samžykkt 1986 taldi Hafrannsóknastofnun aš hvalastofnar viš Ķsland žyldu žį veiši sem žį geršist. Veišin hafši žį minnkaš mikiš frį žvķ sem mest var į sjöunda įratugnum. Rannsóknir hafa batnaš mikiš į žeim tuttugu įrum sem eru lišin og nś mį telja vķst aš ekki sé hętta į stofnhruni meš žeirri veiši sem Hafró leggur til. Ķslendingar halda žvķ gjarnan fram aš til séu endanleg rök fyrir veišum sem er hvort stofn sé ķ hęttu, sem greinilega eigi ekki viš hér og nś. Ef fólk mótmęlir hvalveišum į žeirri forsendu aš žvķ žyki žęr villimannslegar og višbjóšslegar séu žaš ekki rök, heldur skošun byggš į tilfinningu. Sumir tala um tilfinningarök. Hvort sem um er rętt telja margir Ķslendingar žess konar umręšu ekki svaraverša, ekki fremur en mašur deilir um smekk fólks.

Svona tilfinningar eru žó ekki ómerkilegri en svo aš žęr liggja aš baki öllum grundvallarmannréttindum. Eitt sinn žótti ķ lagi aš hneppa fólk ķ žręlahald en svo er ekki lengur. Til eru samfélög sem samžykkja sęmdarmorš og önnur hafa daušarefsingu. Hver eru rökin sem rįša žegar fólk segir, žetta er višbjóšslegt, žetta er višurstyggilegt og ég samžykki žetta ekki? Sams konar afstaša liggur einnig aš baki frišun į margs konar dżrum. Ķslendingar borša ekki hunda- eša kattakjöt, skjóta ekki lóu ķ matinn eša svani. Žeir sem žaš gera fara aš minnsta kosti ekki hįtt meš žaš og yršu vafalaust fordęmdir. Ķslendingar skjóta ekki naut į fęri. Ef eina leišin til aš fella hreindżr vęri aš sprengja leiš ķ hold dżrsins og draga žaš inn yrši vęri bśiš aš stöšva žęr veišar. Žessar tilfinningar, eša žessar skošanir eru óumflżjanlegar ķ umręšunni. Žaš er žess vegna eftirtektarvert hversu lķtiš er rętt um žęr hér į landi. Ķ dżraverndunarlögum stendur aš įvallt skuli stašiš aš veišum žannig aš žaš valdi dżrunum sem minnstum sįrsauka. Styšjendur hvalveiša geta sagt aš žaš sé ekki hęgt aš veiša hvali į annan veg og žį vaknar spurning andstęšinga veišanna, til hvers žį? Žessi spurning er, eins og mįlin standa, spurning heimsins til Ķslendinga.

Höfundur er upplżsingafręšingur.


Höfundur

Sveinn Ólafsson
Sveinn Ólafsson
Höfundur bloggar um lífið og tilveruna.

RSS-straumar

BBC News

RSS feed from the BBC news website

BBC News

  • Augnablik... Augnablik - sęki gögn...

Innskrįning

Ath. Vinsamlegast kveikiš į Javascript til aš hefja innskrįningu.

Hafšu samband